Zoeken
  • Marijcke

Van macet naar ballet



Onlangs stuurde een vriendin mij een filmpje van de verkeersopstoppingen in Jakarta . Hoe komen mensen ooit op tijd op hun werk! En wat voor ongezonde lucht ademen ze dagelijks in. Zelf heb ik na een paar dagen Jakarta last van mijn ogen en van mijn keel.

Bij het surfen op internet naar informatie over de befaamde Indonesische ballerina wijlen Farida Oetoyo stuit ik op een bijzonder berichtje.

De beroemde Russische prima ballerina Anna Pavlova vertrekt in 1929 met een gezelschap van 65 personen voor een tournee. Uiteraard is haar echtgenoot Victor Dandré er ook bij. In Batavia treedt zij op in de Dierentuin, nu Taman Ismail Marzuki, aan de Jalan Cikini Raya en er onstaat een complete verkeerschaos van mensen die zich naar het gebouw laten rijden waar zij zal optreden. Nu probeer ik mij voor te stellen hoe dat geweest moet zijn, een verkeerschaos in 1929 . Geen idee!

Ik weet dat er ook voetstappen, liever gezegd dansstappen van Anna Pavlova in voormalig Nederlands-Indië liggen, al is de ballet traditie in 1929 in Indië alleen bekend bij de westerlingen die daar wonen, Zij is overigens niet de enige beroemdheid die in Indië voorstellingen heeft gegeven. Tussen 1920 en 1950 reizen wel vaker artiesten uit het westen naar Indië om er op te treden voor de Kunstkringen, die vaak een eigen kunstkringgebouw of schouwburg hebben. Denk bijvoorbeeld aan de Gedung Kesenian in Jakarta. Maar zelfs in kleine steden als Cepu en Jombang op Midden-Java is er een kunstkring.

Zie hier een poster van een optreden van Anna Pavlova in Soerabaja.

De buitenlandse artiesten zijn vaak verrast over de vormen en normen van de nationale dansen in de Indië. Wanneer het dansgezelschap van Ruth St. Denis and Ted Shawn in 1926 in Indië op tournee zijn, nemen zij de tijd om de Javaanse Serimpi en Balinese dansen te leren.

Hoe dieper ik duik in de biografie van Farida Oetoyo, hoe meer interessante Indonesische balletfeiten ik ontdek.

In 1935 vestigt de Weense Herta Ruth Brod zich in Bandung en richt het Institut für Moderne Korperbildung op. Puck Meijer, lid van de Imperial Society of Teachers of Dancing in Londen, vestigt zich in 1940 samen met haar echtgenoot in Bandung

en neemt Brod’s school over. Tijdens de Japanse bezetting blijft ze ook in gevangenschap les geven en wel in een varkensstal. Het heeft veel bijgedragen aan de moreel van de vrouwen.

Begin jaren vijftig is het de Amerikaanse Martha Graham die naar Indië afreist voor optredens. Die hebben overigens een diplomatiek anti-communist tintje. Onder Amerikaanse vlag maakt zij met haar vijftien dansers een optreden-en-college tour (toen al!!).

Zij is een opmerkelijke en vrouw wiens danscarrière pas op haar 22e begint. Ze zal ruim vijftig jaar dansers opleiden, dansen creëren en zelf dansen tot ze 75 is, naar het motto: “Age is the acceptance of a term of years. But maturity is the glory of years. ” Dus vrij vertaald: leeftijd gaat over acceptatie van je leeftijd maar rijpheid is de glorie die deze jaren je geven.

Martha wordt mentor van drie Indonesische dansers: Esther van der Hoeven, Seti-Arti Kailola en Melie . Zij is de mentor van Wilhemina (Willy), Adele and Charlotte Blok, die in de jaren veertig heel veel hebben gedaan om gymnastiek en moderne dans een plaats te geven in Indië.

Iemand die hier zeker ook genoemd moet worden is Magdolna Zahler die samenwerkt met de rumba maestro Georg Zebök en de Culture Academy for Ballet, Dance and Gymnastics in Surabaya opricht in 1939. Na het einde van WO II is Sebök als vermist opgegeven. Eind jaren veertig heropent Magdolna de dansschool in Surabaya.

En nu dan Farida Oetoyo. Zij wordt op 7 juli 1939 in Solo geboren. Haar ouders, R Oetoyo Ramelan en Maria Johanna Margaretha Te Nuyl, zijn in hun tijd beide beroemde muzikanten en filmsterren. Zij heeft haar artistieke talent dus zeker van geen vreemde. Farida is bevlogen, is erg getalenteerd en heeft bovendien het grote geluk al van jongsaf balletlessen te kunnen volgen in verschillende landen, omdat haar vader als ambassadeur regelmatig een andere standplaats krijgt.

Zij treedt in 1953 voor het eerst op in de Albert Hall in Canberra, Australië.

Van 1956 tot 1958 werkt zij als professioneel danser bij het ballet ensemble Ballet der Lage Landen in Amsterdam. Met een beurs volgt zij van 1961 tot 1965 lessen bij de Bolshoi Ballet Academie in Moskou waar zij cum laude afstudeert en van 1973 tot 1974 ontwikkelt zij haar talent verder aan de Martha Graham School.

In 1976 opent Farida haar eigen balletschool: Ballet Sumber Cipta. Naast hoofd en artistiek directeur van de school leidt zij ook haar dansgroep, Kreativitat Dance Indonesia.

Op 18 Mei 2014 overlijdt Farida in Jakarta.

Haar dansnalatenschap is enorm…

Wat ben ik blij dat zij haar biografie heeft geschreven. Ik vraag mij af in hoeverre de dansbewegingen bij ballet afwijken van de Javaanse dansen. Het enige wat ik weet is dat men ook hier uitgaat van de vijf posities, net als bij ballet.

In een vervolgverhaal in Libelle (begin jaren vijftig) heb ik de biografie van Anna Pavlova gelezen! Ik lees dat een van haar danspedagogen haar erop wijst dat zij de neiging heeft tijdens het dansen te vaak met haar handen haar tutu aan te raken. Perfectionist als zij is, smeekt ze hem haar dit ‘af te leren.’ Zij doet er een jaar over. Ik lees over de Stervende Zwaan, háár dans. Er is een foto van haar tijdens die dans, in een van die onvergetelijke poses. Wat zou ik die dans graag een keer zien…

Ja… wie heeft als meisje niet gedroomd van balletdansen, mooie kostuums, altijd in een andere stad, en wie weet een ander land…

Ik in ieder geval wel. In Jakarta wonen wij ruim een uur rijden van het centrum. Na een schooldag die begint om 05.30 (opstaan) tot 14.30 als we weer thuis worden afgeleverd met de schoolbus, valt het niet mee om na een paar uur weer terug te reizen voor een uur ballet ergens in het centrum van deze metropool. Bovendien is het in de tropen altijd al rond 18.00 uur donker. Mijn vader vindt mijn oudste zus en mij te jong om alleen te reizen.

Maar als wij in Makassar wonen, ontdekt mijn zus al snel dat er een balletschool is. Op loopafstand!

We zijn fanatiek! Thuis worden tafel en stoelen aan de kant geschoven en wordt er gezwaaid en gedraaid. Ik bewonder nóg mijn vader die denkt van zijn rust te genieten na de siësta en dan een been ziet (pirouette) of een bons hoort (mislukte pirouette). En hardop tellen.

Bij de Britse Miss O’Keefe hebben wij balletlessen gevolgd en ons lichaam getraind; op de klanken van klassieke muziek, gespeeld op een grote platenspeler, of door haarzelf op de piano. Spelen, kijken en corrigeren, half in het Engels, half in het Indonesisch.

Nee, een carrière als ballerina heeft er natuurlijk niet ingezeten. Wel hebben wij daar beiden geleerd over onze grenzen te gaan. Van door de pijn gaan, van doorzetten, volhouden en doornat bezweet maar voldaan naar huis lopen. De discipline die wij thuis met de paplepel ingegoten kregen, is daar versterkt.

Pas veel later ontdekte ik dat mijn toekomstige eerste vriendje altijd in het huis van zijn oom aan de overkant wachtte om mij even te zien. Toen hij mij dat vertelde dacht ik met schrik aan hoe ik eruit moest hebben gezien: een rood gezicht, haren nat van het zweet in een knoedel.

‘Neee,’ heb ik toen gejammerd.

En dan is het 1960. Er wordt een benefiet concert gegeven door Bayangkari, de vereniging van de politie in Makassar.

Daar heb ik Farida Oetoyo de Stervende Zwaan zien dansen.

Klein, frèle, in haar zwanenkostuum.

Ik was sprakeloos!

Na bijna vijftig zie ik het nóg voor me.

Terima kasih, Ibu Farida Oetoyo.

I curtsey to you.

Bron:

The Jakarta Post 12 March 2015 – Ballet.id

www.ballet.id/the-jakarta-post-12-march-2015/

Ruth French, eerste danser bij Anna Pavlov

6 keer bekeken0 reacties

Recente blogposts

Alles weergeven

NGOTJEH BLOG 01 ENGLISH

Oh yes, I did think it through whether there is anybody out there waiting for another blog on the internet. Friends persuade me with the main argument: a grandmother blogging, that is already special.

© 2019 Copyright Ngotjeh